Dil ve Tarih Bilgisizliği
Haluk Bilginer Üzerinden
* Ünlü tiyatro ve sinema sanatçısı Haluk Bilginer’in, birkaç yıl önce, kendisine sorulan bir soruya, “Türk sineması değil, Türkiye sineması diyelim” şeklinde verdiği yanıt, gündem oldu. Belli ki başarılı bir sanatçı olarak, aldığı ödüllerle, sahne performansıyla, oynadığı filmlerle, çok iyi derecedeki İngilizcesiyle haklı bir ün elde eden Bilginer, dil ve tarih bilgisi ve bilinci söz konusu olduğunda, sanat alanındaki yetkinliğine koşut, ona yaraşır bir bilgiye sahip değil. Üzücü elbette. Şaşırtıcı da.
Ne yazık ki, bu cehalet Bilginer’e özgü değil. Çok yaygın. Siyasette, akademide, bürokraside, barolarda, sendikalarda, medyada, meslek odalarında, demokratik kitle örgütlerinde örgütlü ve kurumsal ölçekte yaygın üstelik. Eski Hariciyeci, emekli büyükelçi, eleştirmen, yazar Oğuz Demiralp için bile geçerli bu durum, Türk edebiyatı değil, “Türkçe edebiyat” diye yazdığı için, bir diğer ünlü sanatçı Oktay Kaynarca için de geçerli, “Türkiyeliyim” dediği için. İletişim Yayınları, Birikim dergisi zaten kurumsal olarak böyleler. Bu adeta, onların varlık sebebi.
Bu cehalet, elbette siyasal sinsilikle, politik kurnazlıkla da besleniyor. Kimisi bu lafları, DEM Parti’de siyaset yapmak, KESK’te, Eğitim - Sen’de yükselmek, liberal, neo liberal, liberal sol kesimlerin desteğini almak, onlarla aralarını iyi tutmak için ediyor... kimisi de siyasette çözüm süreçleri öne çıkınca, iktidarın gözüne girmek için böyle çıkışlar yapıyor. Dizilerde rol kapmak, devletin televizyonunda program sunmak, reklamlarda oynamak, seslendirme yapmak gibi, yüksek parasal getirisi olan işler söz konusu olunca, güçlü bir karakter, sağlam bir omurga, berrak bir duruş beklemeyeceğimiz insanlardan bahsediyoruz. Dizisini, senaryosunu, projesini, filmini Netflix platformuna satmak için, kimlerin neler yaptığını okuyor, görüyor, izliyoruz. Çünkü Netflix, kimlik siyasetini en çok seven ve öne çıkaran platformlardan biri olarak da dikkat çekiyor.
Meselenin cehalet boyutu ve siyasal kurnazlık boyutu yanında, bir de ikiyüzlülük boyutu var. Türk edebiyatı değil, Türkçe edebiyat diye yazan eski diplomat, Fransız edebiyatı diyor, Alman edebiyatı diyor, İngiliz edebiyatı diyorsa, bunu nasıl izah edeceğiz? İngilizce edebiyat, Almanca edebiyat, Fransızca edebiyat diye yazmıyorsun diye sitem mi edeceğiz? Yoksa çifte standardını ve cehaletini yüzüne mi vuracağız? Elbette ikincisi. Aynısını Bilginer ve Kaynarca söz konusu olunca da yapacağız.
Neden mi? Şundan.
Birincisi, yaptıkları, söyledikleri, çok yapmacık ve uydurma. Hiçbir tarihsel, bilimsel, toplumsal, kültürel ve mantıksal temeli yok.
İkincisi, kendi dili olan, kendi devletini kurmuş, kendi vatanında yaşayan bir millettir Türk Milleti.Dili, Türkçe ve Türk dilidir. Edebiyatı, Türk edebiyatıdır. Kültürü, Türk kültürüdür.
Üçüncüsü, Türkiye; devletin ve ülkenin adıdır. Devletin adı, Türkiye Cumhuriyeti’dir. Ülkenin, vatanın, yurdun adı, Türkiye’dir.
Dördüncüsü, Türk; yurttaşın ve milletin adıdır; Türk yurttaşı, Türk milleti. Burada Türk ile kastedilen, ırkın adı değildir, milletin adıdır. Üst kimliğin, ortak kimliğin, ulus kimliğin, milli kimliğin adıdır. Bu tarihi açıdan böyle olduğu gibi, siyasi açıdan böyle olduğu gibi, hukuki açıdan da böyledir.
Alman’a Alman, Rus’a Rus, Japon’a Japon diyen, ama Türk’e Türk diyemeyen cahiller için birkaç kısa bilgi daha verelim. Alman’a Almanyalı demeyip, Rus’a Rusyalı demeyip, Fransız’a Fransalı demeyip, Macar’a Macaristanlı demeyip, Türk’e Türkiyeli diyen cahillere, şunları anımsatalım.
Anadolu’ya, Malazgirt Savaşı’ndan (1071) çok önce, Orta Asya’dan gelen, Turan kökenli Oğuz boyları gelmiştir. Bu bilgiyi 8 – 11. yüzyıllara ait Gürcü, Ermeni, Süryani ve Arap vekayinameleri yazar. Abbasi halifelerinin Bizans sınır bölgesi olan Güneydoğu Anadolu’ya Türk göçerlerini yerleştirmeleri 9. Yüzyılın ilk çeyreğinde başlamış, 11. Yüzyılın sonlarına dek sürmüştür. Oğuz göçlerinin 1010 yılından başlayarak daha da yoğunlaştığını vekayinamesinde vurgulayan Urfalı Mateos, 1018’de Van havzasına akın yapan Tuğrul Bey’in süvarilerinin yaydan silahları ve dalgalanan saçlarıyla yerlileri korkuttuğunu yazmıştır. (Necdet Sakaoğlu, Türkler Anadolu’ya Ne Zaman Girdi?, NTV Tarih, Şubat 2009, sayfa 87).
Dahası var. Türkler, yaşadıkları coğrafyanın adını almamışlardır. Yaşadıkları coğrafyaya, ad vermişlerdir. Yani, Amerika kıtasında yaşayandan da öte, ABD vatandaşına Amerikalı denmesi gibi bir durum olmamıştır Türkler açısından. Avustralya’da yaşayana Avustralyalı denmesi gibi bir durum da olmamıştır.
Olsa idi, Anadolu’da yaşayana Anadolulu denirdi. Denmedi. Türk dendi. Yurdun, vatanın adına da Türkiye dendi, devletin adına da Türkiye dendi. Hocaların hocası, rahmetli hocamız Prof. Dr. Bozkurt Güvenç’in, Türk Kimliği (Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1993) adlı kitabında da vurguladığı üzere, 1174 yılından sonra, Üçüncü Haçlı Seferi’ne katılan Alman İmparatoru Frederik Barbarossa, Konya yolunu yeniden açtıktan sonra, Hristiyan alemi, Küçük Asya’dan, Anadolu’dan “TURCHIA” diye söz etmeye başlamıştı. Anımsatmak gerekir ki, ünlü gezgin Marco Polo da (1254 – 1324), Seyahatnamesi’nde, Anadolu’dan, TURCOMANİA olarak bahsetmiştir.
Ne kadar ünlü olurlarsa olsunlar, hangi üniversiteleri bitirirlerse bitirsinler, hangi mesleği icra ederlerle etsinler, bu cahilleri ciddiye almanın gereği yoktur. Yapılması gereken, cehaletlerini ortaya koyup, bilgi edinecekleri kaynakları sıralamaktır.
Neden mi? Şundan.
Birincisi, Türkiye’nin milliyetçileri, ulusalcıları, Cumhuriyetçileri, Atatürkçüleri, Kemalistleri, yurtseverleri, devrimcileri, solcuları, bu yapay gündem konularıyla zaman harcamamalıdırlar.
İkincisi, dil, tarih, kültür konularında yüksek bilgi ve bilinç sahibi olanlar bilirler, Türk milliyetçiliği; özgüveni yüksek, iddialı bir milliyetçiliktir. Soğuk Savaş yıllarında şekillenen, ABD hesabına bölgeye nizam vermeye çalışan, Türk Milleti’nin iddiasını değil de, SSCB ve komünizm karşıtlığını öne çıkaran bir milliyetçilik değildir Türk milliyetçiliği. Devrim yapan, devlet kuran, Kurtuluş Savaşı veren, emperyalizmi yenen, halkçı, aydınlanmacı bir milliyetçiliktir.
Üçüncüsü, milliyetçilikle ulus devlet arasında ilişki vardır. Milliyetçilikle, üzerinde yaşanılan vatan, yani yurt arasında ilişik vardır. Milliyetçilikle tarih bilinci arasında ilişki vardır. Ankara Üniversitesi bünyesinde, 1935 yılında kurulan, Dil ve Tarih – Coğrafya Fakültesi’nin adı, bu bağlamda, milliyetçiliğin üç temel unsurunu içermesi bakımından önemlidir. O nedenle tarihle, coğrafyayla, dille, arkeolojiyle, antropolojiyle ilgili çalışmaları çok önemsemiştir genç Cumhuriyet. Yukarıda adlarını andığımız cahillerin, bundan haberi yoktur. Öğrenmeleri gerekir.
Son olarak, ulusal belleği güçlü, devlet geleneği sağlam, ideolojik berraklığı ve kavramsal bilinci yüksek ülkelerin aydınları, böyle yapmacık ve uyduruk çıkışlar yapmazlar. Bu çıkışları yapan cahil takımı, aydın değildir. Farklı olmaya, öne çıkmaya, belli odaklara şirin görünmeye çalışan entel takımıdır. Rahmetli ustam Attila İlhan’ın tanımıyla, ihraç fazlasıdır. Ünlerine ve ünvanlarına kanmamak gerekir.
Prof Dr. BARIŞ DOSTER
☆ OSK/12.11.2026/ Barış Doster/12 Punto/